آکنه از کلمه یونانی Acme به معنی Point یا نقطه گرفته شده است که بعدها به Acne تغییر کرده است. آکنه اختلال مزمن و مولتی فاکتوریال واحد پیلو سباسه پوست است. تقریبا تمام افراد در طول عمر خود به درجاتی از آکنه مبتلا میشوند. به ضایعات پایه ای و اولیه آکنه کمدون میگویند. یک فولیکول مو همراه با غدد چربی اطرافش را یک واحد پیلو سباسه میگویند. غدد سباسه در همه نواحی پوست به جز کف دست و کف پا وجود دارند. اندازه و میزان تکامل این غدد با فولیکول مو رابطه معکوس دارد. اما در پوست سر هر دو تکامل یافته و بزرگ هستند. بیشترین تراکم فولیکولهای سباسه در پوست صورت قسمت فوقانی سینه و پشت است.
عوامل ایجاد آکنه:
1. افزایش تولید و ترشح سبوم: تولید سبوم وابسته به ترشح هورمونهای جنسی است. در شروع بلوغ تولید و ترشح آندروژنها به صورت ناگهانی افزایش میابد. این پدیده سبب رشد غدد سباسه و تولید و ترشح بسیار زیاد سبوم میشود.
2. کراتینیزاسیون غیر طبیعی فولیکولر: که منجر به بسته شدن منافذ پیلو سباسه و منفذ مو میشود. در اثر تکثیر و ریزش سلولهای مجرای فولیکول و مجرای غدد سباسه، سلولهای ریزش کرده به صورت پوسته پوسته در مجرای فولیکول مو ریخته و به تدریج به سطح پوست رسیده و از منفذ پوست خارج میشوند. افزایش تعداد سلولها در اثر تقسیم سلولی بیش از حد با گذشت زمان منجر به تنگی و انسداد مجرای مو در سطح پوست میشود. در چنین حالتی تجمع چربیها و سلولهای مرده و عدم تخلیه مناسب آنها باعث بزرگ شدن غدد چربی و فولیکول میشوند و نهایتا ضایعه اولیه و پایهای آکنه یعنی کمدونها به وجود می آیند.
3. تکثیر میکروب پروپیونی باکتریوم آکنه (P-acne): این میکروب بی هوازی و چربی دوست است و در فولیکولهای مو و سطح پوست زندگی میکند. در محیط و فضای بسته کمدونها با نبود اکسیژن و چربی فراوان به خوبی رشد میکند و تکثیر میشود. غذای این میکروب تری-گلیسرید موجود در سبوم است و با ترشح مواد شیمیایی و اسیدهای چرب در محیط سبب التهاب میشود.
عوامل موثر در ایجاد آکنه:
1. هورمون ها: مهم ترین هورمون موثر بر ایجاد آکنه هورمونهای آندروژنیک هستند. تستسترون آزاد، باعث بزرگ شدن غدد سباسه و افزایش ترشح آنها و استروژن باعث کاهش اندازه و کاهش تولید غدد سباسه میشود. پروژسترون، آکنه را تشدید میکند. تیروکسین نیز باعث افزایش فعالیت غدد سباسه میشود. استرس از طریق افزاش آندروژنهای آدرنال باعث تشدید آکنه میشود.
2. آب و هوا: رطوبت، گرما و تعریق زیاد آکنه را تشدید میکند.
3. تحریک فیزیکی: هر نوع فشار و ماساژ مکرر و مداوم پوست میتواند موجب بروز یا تشدید آکنه شود.
4. داروها: مصرف کورتیکو تروپینها و استروئیدهای موضعی موجب فولیکولیت میشود که بیشتر سینه، پشت و شانهها را درگیر میکند. مصرف مقادیر زیاد ترکیبات حاوی ید نیز سبب ضایعات شبه آکنه میشوند.مصرف مقادیر زیاد ویتامین B12، B6، B1 وقرصهای جلوگیری از بارداری حاوی پروژسترونهای آندروژنیک، کورتونها، دگزامتازون، لیتیوم، فنیتوئین، باربیتوراتها، ایزونیازید و غیره میتواند بروز آکنه را تشدید کند.
5. مواد شیمیایی و صنعتی: تماس طولانی مدت با مواد شیمیایی و صنعتی، هیدوژنهای هالوژن دار و روغنهای صنعتی و امثال آن موجب بروز و تشدید آکنه میشود. همچنین مواد آرایشی و بهداشتی چرب و روغن دار نیز آکنه را تشدید میکند.
6. تغذیه: خیلی از افراد با مصرف مواد خوراکی شیرین و چرب و سرخ شده دچار ایجاد و تشدید آکنه میشوند؛ اما ارتباط مشخص و مستقیم بین رژیم غذایی و آکنه پیدا نشده.
انواع آکنه:
آکنه نوزادی Neonatal Acne: حدود 20 درصد نوزادان در ماه اول تولد به علت ورود آندروژنهای مادر از راه جفت به خون نوراد و بیش فعال بودن غدد آدرنال نوزاد دچار آکنه مبشوند.
آکنه شیرخوارگی Infantile Acne: در شیرخواران پسر حدود 3 تا 6 ماهگی رخ میدهد و ممکن است تا 5 سالگی ادامه یابد و بسیار وسیعتر از آکنه نوزادی است. این شیرخواران در بلوغ دچار آکنه شدید خواهند شد. سابقه وجود آکنه در پدر یا مادر شیرخوار میتواند از احتمالات ایجاد این نوع آکنه باشد.
آکنه گرمسیری Tropical Acne:افرادی که در محیطهای مرطوب کار میکنند (آشپزخانه) یا در مناطق گرمسیری زندگی میکنند، مستعد آکنه گرمسیری در مناطق پشت، باسن، بالای بازو و ران هستند. همچنین مستعد عفونتهای ثانویه با استافیلوکوک نیز میباشند.
آکنه آرایشی Cosmetic Acne: استفاده از مواد آرایشی به مدت طولانی و مواد حاوی لانولین و بوتیل استئارات یا روغنهای گیاهی خاص نیز میتواند سبب بروز آکنه به خصوص در اطراف دهان شود.آکنه آندروکرین
Endocrine Acne: در بیماریهای وابسته به هورمونهای آندروژنیک مثل تخمدان پلی کیستیک، کوشینگ و سندروم آدرنوژنیتال و هایپر پلازی یا تومور آدرنال و تخمدان، این نوع آکنه بروز میکند.
آکنه دارویی: ضایعاتی که به واسطه مصرف بعضی از داروها ایجاد میشوند، فاقد کمدون و به صورت پاپول و پوسچول هستند. این ضایغات عموما 2 هفته پس از مصرف دارو ایجاد میشوند. محل بروز آنها بیشتر درصورت و سینه و کمتر در پشت و شانه و گردن است.
آکنه شغلی: به علت تماس شغلی با روغنهای صنعتی، ضایعات کمدون نما بیشتر در آقایان دیده میشود.
آکنه بهاره: نوع نادر آکنه است. در بهار شروع در تابستان شدید و در پاییز بهبود میابد. ضایعات به صورت پاپولهای سفت و قرمز تیره هستند و به آنتی بیوتیک پاسخ نمیدهند.
درمان:همکاری و صبر و حوصله در موفقیت درمان لازم است. آکنه اختلالی است که به لایههای عمقی پوست یعنی به غدد سباسه و فولیکولهای مو مربوط میشود. شست و شوی مرتب و منظم دو تا سه بار در روز با آب ولرم و صابون مناسب یا ژلهای پاک کننده مناسب ضروری است.از آنجا که بیماران مبتلا به اختلالات پوستی میتوانند مشکلات خود را ببینند و احساس کنند، باید بیشتر از سایر بیماران به مشکلات آنها توجه کرد.
برای خدمات پوست و مو با شماره ۰۹۱۲۸۹۳۲۴۵۰ تماس بگیرید.
اینستاگرام: Carebymarirahmani
